Động Thiên Đường: vì sao khách chỉ đi một cây số trên lối đi gỗ

Động Thiên Đường dài khoảng 31 km theo số đo của các đoàn khảo sát Hội Hang động Hoàng gia Anh, nhưng khách tham quan thông thường chỉ đi khoảng một cây số đầu, trên một lối đi bằng gỗ. Lý do không phải vì phần còn lại kém đẹp, mà vì đi sâu hơn cần thiết bị, người dẫn đường và sức khoẻ, đồng thời giữ phần lớn hang nguyên vẹn là cách tốt nhất để bảo vệ nó.

Bài này kể động Thiên Đường được tìm thấy và đo đạc thế nào, vì sao người ta gọi nó là "hang khô", và tại sao một lối đi bằng gỗ, mấy bóng đèn đặt đúng chỗ lại quan trọng đến thế với một cái hang.

Một cái hang tìm thấy rất muộn

Động Thiên Đường nằm trong vùng núi đá vôi Phong Nha – Kẻ Bàng ở miền Trung. Cửa hang nằm cao trên sườn núi, khuất sau rừng. Năm 2005, một người dân địa phương tìm thấy cửa hang, và cùng năm đó các đoàn khảo sát Anh – Việt vào đo những cây số đầu tiên. Họ quay lại nhiều lần trong các năm sau, đến khoảng năm 2010 thì đo được tổng chiều dài hơn 31 km.

Cùng năm 2010, phần đầu của hang được mở cho khách tham quan. Một con số khiến nhiều người bất ngờ: Thiên Đường dài gấp khoảng bốn lần động Phong Nha nổi tiếng hơn, dù động Phong Nha đã được biết tới từ rất lâu.

Đo 31 km trong bóng tối

Đoàn khảo sát không đi một mạch 31 km. Họ đo theo từng chặng, mỗi chuyến vài ngày, cắm trại trong hang, mỗi ngày đi sâu thêm một đoạn. Mỗi đoạn đo gồm khoảng cách giữa hai điểm mốc, hướng la bàn và độ dốc. Cộng hàng nghìn đoạn ngắn lại mới ra con số tổng. Vì thế chiều dài một hang có thể còn thay đổi khi người ta tìm thêm nhánh mới.

Hang khô và hang ướt khác nhau thế nào

Người làm hang thường chia hang đá vôi thành hai kiểu theo chuyện có sông chảy qua hay không.

Đặc điểm	Hang ướt (hang sông)	Hang khô
Ví dụ ở Phong Nha	Động Phong Nha	Động Thiên Đường
Dòng nước	Có sông ngầm chảy quanh năm	Không có sông lớn, chỉ có nước nhỏ giọt và vũng nhỏ
Đi lại	Thường đi bằng thuyền	Đi bộ trên nền hang hoặc lối đi
Thạch nhũ	Phần gần nước hay bị lũ bào mòn, phủ bùn	Được giữ nguyên, nhiều thạch nhũ trắng
Tuổi tương đối	Đang được dòng sông tiếp tục khoét	Thường là hang cổ hơn, dòng sông đã rời đi

Một cách hình dung: hang khô từng là hang ướt. Rất lâu trước kia, một dòng sông ngầm chảy qua và khoét nên lòng hang. Sau đó núi được nâng lên hoặc dòng sông tìm được đường thấp hơn, bỏ lại đường hang cũ khô ráo. Từ đó, nước chỉ còn nhỏ giọt qua trần, và đây là lúc thạch nhũ, măng đá có cơ hội mọc lên mà không bị lũ cuốn.

Đó là lý do động Thiên Đường nổi tiếng với những dải thạch nhũ trắng dày đặc, những "rèm đá" mỏng buông từ trần xuống và những ruộng bậc thang đá nhỏ trên nền hang.

Bên trong có những gì

• Rèm đá: khi nước chảy dọc một trần nghiêng, canxit đọng thành tấm mỏng uốn lượn như tấm vải. Rọi đèn từ phía sau, có tấm rèm mỏng đến mức ánh sáng xuyên qua.
• Ruộng bậc thang đá: nước chảy tràn trên nền dốc, canxit đọng ở mép mỗi vũng nước thành những bờ nhỏ, xếp tầng như ruộng bậc thang thu nhỏ.
• Măng đá cao và cột đá lớn ở những khoang rộng.
• Cát và sỏi ở những đoạn sâu, dấu vết của dòng sông cổ từng chảy qua.

Vì sao khách chỉ đi khoảng một cây số

Lối đi gỗ bảo vệ nền hang

Phần lớn khách đi trên một hệ thống cầu thang và sàn gỗ dài khoảng một cây số. Nhìn qua tưởng chỉ để đi cho dễ, nhưng lối đi này còn làm một việc quan trọng hơn: giữ cho chân người không chạm vào nền hang. Những ruộng bậc thang đá, những lớp canxit mỏng trên nền rất dễ vỡ dưới đế giày. Một khi đã vỡ, chúng không bao giờ trở lại như cũ trong đời người.

Đi sâu cần trang bị và người dẫn

Phía sau đoạn có lối đi, hang không có đèn, nền gồ ghề, có đoạn phải trèo qua đá tảng, lội nước. Đơn vị quản lý có tổ chức tour đi sâu khoảng 7 km cho khách đủ sức khoẻ, có hướng dẫn viên, đèn đội đầu, mũ bảo hộ. Phần còn lại chỉ dành cho các đoàn khảo sát.

Giữ phần lớn hang yên tĩnh

Mỗi người vào hang mang theo hơi thở ấm, hơi ẩm, bụi, sợi vải. Khi số khách lên tới hàng nghìn mỗi ngày, nhiệt độ và độ ẩm trong một đoạn hang có thể thay đổi đáng kể. Giới hạn khách ở một đoạn ngắn nghĩa là phần lớn hang vẫn được để yên như hàng nghìn năm qua.

Ánh đèn trong hang: đẹp nhưng phải cẩn thận

Trong một hang chưa từng có ánh sáng, việc lắp đèn có một tác dụng phụ ít người để ý: rêu tảo mọc quanh bóng đèn. Bào tử rêu và tảo theo gió, theo giày dép khách vào hang. Bình thường chúng không sống được vì không có ánh sáng. Nhưng chỉ cần một bóng đèn sáng nhiều giờ mỗi ngày, chúng có ánh sáng để quang hợp và phủ một lớp xanh lên thạch nhũ trắng. Giới làm hang gọi hiện tượng này là "rêu đèn".

Để hạn chế, các hang du lịch trên thế giới thường:

1. Dùng đèn LED, ít toả nhiệt hơn đèn sợi đốt.
2. Chọn màu ánh sáng ít kích thích tảo phát triển.
3. Chỉ bật đèn khi có đoàn khách đi qua, tắt khi vắng.
4. Đặt đèn cách xa thạch nhũ, không rọi sát.
5. Định kỳ làm sạch rêu bằng cách không làm hỏng đá.

Lần tới vào một động du lịch, bạn thử để ý xem quanh các bóng đèn có vệt xanh không. Nếu có, bạn vừa nhìn thấy dấu vết con người để lại trong hang, dù không ai cố ý.

Đi tham quan động Thiên Đường cùng gia đình

Đoạn có lối đi gỗ phù hợp với gia đình có trẻ em đi lại vững, nhưng cần chuẩn bị:

• Leo dốc trước khi vào hang: cửa hang nằm trên sườn núi, phải leo khá nhiều bậc. Nên đi buổi sáng, mang nước.
• Giày đế bám: sàn gỗ có thể ẩm, trơn.
• Áo khoác mỏng: trong hang mát quanh năm, mát hơn ngoài trời nhiều vào mùa hè.
• Đi đúng lối: không trèo qua lan can, không chạm vào thạch nhũ, không bẻ đá làm kỷ niệm.
• Trẻ nhỏ luôn nắm tay người lớn ở đoạn cầu thang dốc.

Thử làm: đo "hang" trong nhà bằng bước chân

Hoạt động này giúp bạn hiểu vì sao đo một hang dài 31 km là việc rất kỳ công. Làm trong nhà hoặc ở trường, theo cặp.

1. Đo bước chân: đi bình thường 10 bước dọc một thước dây, ghi lại quãng đường, chia cho 10. Đó là chiều dài một bước của bạn.
2. Chọn "đường hang": từ cửa phòng ngủ ra tới cổng, hoặc từ lớp học tới thư viện. Đặt các "trạm" ở mỗi chỗ rẽ.
3. Đo từng chặng: đếm bước giữa hai trạm, đổi ra mét. Ghi hướng đi: thẳng, rẽ trái, rẽ phải.
4. Cộng tổng: cộng tất cả các chặng. Rồi đo lại bằng thước dây để so sánh.

Chặng	Số bước	Đổi ra mét	Hướng
Trạm 1 → 2	…	…	…
Trạm 2 → 3	…	…	…
Tổng	…	…	—

Câu hỏi để nghĩ: đo bằng bước chân sai khác bao nhiêu so với thước dây? Nếu mỗi chặng sai một chút, đi 31 km thì sai số cộng lại lớn cỡ nào? Đó chính là lý do đoàn khảo sát dùng máy đo laser và đo nhiều lần.

Câu hỏi thường gặp

Động Thiên Đường dài bao nhiêu km?

Theo số đo của các đoàn khảo sát Hội Hang động Hoàng gia Anh, động Thiên Đường dài khoảng 31 km. Khách tham quan thông thường đi khoảng một cây số đầu trên lối đi gỗ. Có tour đi sâu khoảng 7 km dành cho người có sức khoẻ, đi cùng hướng dẫn viên.

Động Thiên Đường được phát hiện năm nào?

Cửa hang được một người dân địa phương tìm thấy năm 2005. Các đoàn khảo sát Anh – Việt đo đạc trong những năm sau đó, và hang mở cho khách tham quan năm 2010.

Hang khô là gì?

Hang khô là hang đá vôi không còn sông lớn chảy qua, chỉ có nước nhỏ giọt từ trần. Thường đó là hang cổ mà dòng sông đã rời đi tìm đường thấp hơn. Vì không bị lũ cuốn, thạch nhũ và măng đá trong hang khô được giữ nguyên vẹn hơn.

Động Thiên Đường và động Phong Nha khác nhau thế nào?

Động Phong Nha là hang ướt có sông ngầm, khách đi vào bằng thuyền. Động Thiên Đường là hang khô nằm cao trên sườn núi, khách đi bộ trên lối đi gỗ. Cả hai đều nằm trong Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng.

Vì sao quanh đèn trong hang có rêu xanh?

Bào tử rêu, tảo theo gió và giày dép khách vào hang. Bình thường chúng không sống được trong bóng tối, nhưng gần bóng đèn bật nhiều giờ, chúng có ánh sáng để quang hợp và mọc thành lớp xanh. Người quản lý hang hạn chế bằng đèn LED, bật tắt theo đoàn khách và vệ sinh định kỳ.