Cả nhà tham quan hang động: quy tắc an toàn trước, trong và sau chuyến đi

Cả nhà đi tham quan hang động an toàn khi chọn đúng hang đã mở cho khách, đi đúng mùa, chỉ đi trên lối đi có sẵn, đi theo hướng dẫn viên, và giữ trẻ nhỏ trong tầm tay. Với hang chưa khai thác du lịch, quy tắc rất ngắn: gia đình không tự vào, dù cửa hang trông gần và dễ đi đến đâu.

Bài này chia quy tắc thành ba phần: trước chuyến đi, trong hang và sau khi ra. Phần cuối là một thí nghiệm nhỏ để bạn hiểu vì sao bóng tối trong hang khác hẳn bóng tối trong phòng ngủ.

Hang du lịch và hang tự nhiên khác nhau thế nào

Ở Việt Nam có hai loại hang mà nhiều người hay gộp làm một:

Đặc điểm	Hang đã mở cho khách	Hang tự nhiên chưa khai thác
Ví dụ	Động Phong Nha, động Thiên Đường, hang Sửng Sốt, động Thiên Cung, Tràng An, động Tam Thanh	Hàng nghìn hang ở các vùng núi đá vôi khắp miền Bắc và miền Trung
Lối đi	Có bậc, sàn gỗ, lan can, hoặc đi bằng thuyền có người chèo	Đá trơn, bùn, vực, nước sâu
Ánh sáng	Có đèn chiếu sáng	Tối hoàn toàn
Người hướng dẫn	Có nhân viên, biết lối ra	Không có ai
Ai nên vào	Gia đình, học sinh	Chỉ đoàn người lớn được huấn luyện, có giấy phép và thiết bị

Các tour đi sâu như Hang Én, Sơn Đoòng hay các tour hang mạo hiểm có leo dây, bơi qua hang là một mức khác nữa: dành cho người lớn khoẻ mạnh, đi cùng đơn vị được cấp phép, thường có giới hạn tuổi tối thiểu. Trước khi đặt, hãy hỏi kỹ điều kiện về tuổi và sức khoẻ.

Trước chuyến đi

Chọn đúng mùa

Nước là mối nguy lớn nhất trong hang. Hang có sông ngầm có thể dâng nước rất nhanh sau một trận mưa lớn trên núi, kể cả khi ở cửa hang trời vẫn khô. Ở miền Trung, mùa mưa lũ thường rơi vào khoảng cuối năm; nhiều tour hang ở vùng Phong Nha tạm dừng trong thời gian này. Ở Hạ Long, tàu tham quan có thể ngừng chạy khi có bão hoặc gió mạnh. Hãy xem dự báo thời tiết vài ngày trước và nghe theo thông báo của ban quản lý.

Mang đủ, không mang thừa

• Giày đế bám, buộc dây chắc. Không đi dép tông, giày đế trơn.
• Áo khoác mỏng: trong hang mát hơn ngoài trời, nhất là vào mùa hè.
• Đèn pin nhỏ hoặc đèn đội đầu cho mỗi người, kể cả khi hang có đèn chiếu sáng, phòng khi mất điện.
• Nước uống và chút đồ ăn nhẹ, ăn ở bên ngoài, không ăn trong hang.
• Túi đựng rác để mang rác của mình ra.
• Thông tin liên lạc: ghi số điện thoại của bố mẹ vào tờ giấy bỏ túi áo trẻ, phòng khi lạc nhau.

Thống nhất "luật nhà mình" trước khi vào

Bố mẹ nói trước với con ba điều, ngắn và dễ nhớ:

1. Luôn ở trong tầm nhìn của người lớn, trẻ nhỏ nắm tay ở cầu thang, đoạn dốc.
2. Không vượt qua lan can, dây chắn, biển cấm, dù chỉ để chụp ảnh.
3. Nếu lạc nhau: đứng yên tại chỗ, không đi tìm, đợi bố mẹ quay lại hoặc nhờ nhân viên mặc đồng phục.

Trong hang

Đi đúng lối, chậm và chắc

Nền hang luôn ẩm, nhiều chỗ có nước nhỏ giọt làm bậc đá, sàn gỗ trơn. Đi chậm, tay vịn lan can ở đoạn dốc. Không chạy, không xô đẩy ở cầu thang hẹp. Ở đoạn trần thấp, cúi đầu theo nhắc nhở.

Mắt cần thời gian để quen

Từ nắng gắt bước vào hang, mắt người cần một lúc để điều chỉnh. Vài giây đầu, mọi thứ trông tối hơn thực tế. Hãy đứng lại ở cửa hang một chút cho mắt quen rồi mới bước tiếp, đặc biệt ở đoạn có bậc thang ngay sau cửa.

Năm điều không làm

• Không chạm vào thạch nhũ, măng đá. Dầu trên tay làm chúng ngừng mọc, đổi màu.
• Không bẻ đá, nhặt đá mang về. Một mẩu nhỏ trong túi bạn là một phần hang mất vĩnh viễn.
• Không khắc, viết, vẽ lên vách. Ở nhiều hang Việt Nam vẫn còn những vết chữ khắc từ trước, nhắc ta rằng những dấu ấy tồn tại rất, rất lâu.
• Không hét to, không rọi đèn vào dơi, chim. Tiếng ồn và ánh sáng làm chúng hoảng, bỏ tổ.
• Không ăn uống, không bỏ rác trong hang. Vụn thức ăn làm nấm mốc lạ phát triển.

Đi thuyền trong hang

Ở động Phong Nha, Tràng An và nhiều nơi khác, khách vào hang bằng thuyền. Mặc áo phao suốt chuyến, ngồi yên, không thò tay ra ngoài mạn thuyền khi đi sát vách đá, không đứng dậy chụp ảnh. Nghe theo người chèo: họ biết khi nào phải cúi đầu.

Sau khi ra khỏi hang

• Đếm đủ người ngay tại cửa ra.
• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, nhất là nếu lỡ chạm vào vách, nền hang.
• Kiểm tra trầy xước ở chân tay, rửa sạch.
• Nói chuyện lại với con: con thích nhất đoạn nào, thấy điều gì lạ, có câu hỏi gì. Đây là lúc bài học địa lý, sinh học tự nhiên nhất.

Nếu ai trong nhà thấy mệt, sốt, khó thở bất thường trong những ngày sau chuyến đi, hãy đi khám và kể cho bác sĩ biết mình vừa vào hang.

Vì sao người lớn hay dặn "không tự vào hang lạ"

Nhiều tai nạn trong hang trên thế giới xảy ra với những người tưởng chỉ vào "xem một chút". Những mối nguy chính của hang tự nhiên:

1. Nước dâng: mưa trên núi có thể làm hang ngập trong thời gian ngắn, chặn lối ra.
2. Lạc đường: trong bóng tối, các ngã rẽ trông giống nhau, quay đầu lại là không nhận ra lối vừa đi.
3. Ngã: vực, giếng sâu, đá trơn không có lan can.
4. Lạnh: quần áo ướt trong hang mát nhiều giờ làm thân nhiệt hạ.
5. Không khí kém: một số ngách sâu, kín có thể thiếu không khí trong lành.

Những người đi hang thực thụ có các quy tắc riêng: không bao giờ đi một mình, luôn báo cho người ở ngoài biết mình vào hang nào và giờ nào phải ra, mỗi người mang nhiều nguồn sáng dự phòng. Gia đình không cần học kỹ năng của họ, chỉ cần nhớ: hang chưa mở cho khách thì không vào.

Thử làm: bóng tối thật tối đến mức nào

Thí nghiệm này làm ở nhà, buổi tối, có bố mẹ ngồi cùng. Mục đích là hiểu mắt mình thích nghi với bóng tối ra sao, và vì sao trong hang không có đèn thì mắt quen bao lâu cũng không thấy gì.

Phần 1: Mắt quen dần với bóng tối

1. Chọn một phòng, tắt hết đèn, kéo rèm. Ngồi yên trên giường hoặc ghế, không đi lại.
2. Ngay sau khi tắt đèn, đếm xem bạn nhìn rõ được mấy đồ vật trong phòng.
3. Sau 5 phút, đếm lại. Sau 15 phút, đếm lần nữa.
4. Ghi kết quả vào bảng, rồi bật đèn.

Thời điểm	Số đồ vật nhìn rõ	Ghi chú
Vừa tắt đèn	…	…
Sau 5 phút	…	…
Sau 15 phút	…	…

Bạn sẽ thấy càng lâu càng nhìn được nhiều hơn, vì mắt người cần khoảng 20–30 phút để thích nghi hoàn toàn với bóng tối. Nhưng đó là nhờ còn chút ánh sáng lọt qua khe cửa, rèm, đèn đường.

Phần 2: Bóng tối không có chút ánh sáng nào

Trong vùng sâu của hang, không có một tia sáng nào. Mắt quen bao lâu cũng không thấy gì, kể cả bàn tay giơ sát mặt. Bạn có thể hình dung bằng cách nhắm mắt và lấy hai bàn tay úp kín lên mắt trong một phút: đó gần với cảm giác ở trong hang khi đèn tắt. Hỏi nhau: trong hoàn cảnh đó, bạn sẽ làm gì? Câu trả lời đúng là đứng yên, gọi to, chờ. Đó cũng là lý do mỗi người cần một nguồn sáng của riêng mình khi vào hang.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ em đi tham quan hang động có an toàn không?

Trẻ em đi tham quan hang động đã mở cho khách, có lối đi, lan can, đèn chiếu sáng và nhân viên hướng dẫn là an toàn nếu đi cùng người lớn và tuân theo nội quy. Trẻ nhỏ cần được nắm tay ở cầu thang và đoạn dốc. Hang tự nhiên chưa khai thác thì trẻ em không nên vào.

Đi tham quan hang động cần mang gì?

Nên mang giày đế bám, áo khoác mỏng, đèn pin nhỏ cho mỗi người, nước uống và túi đựng rác. Ghi số điện thoại của bố mẹ vào túi áo trẻ. Không cần mang đồ cồng kềnh vì sẽ vướng ở đoạn cầu thang hẹp.

Mùa nào không nên đi tham quan hang động?

Nên tránh những ngày mưa lớn và mùa mưa lũ, vì nước trong hang có thể dâng nhanh. Ở miền Trung, mùa mưa lũ thường vào khoảng cuối năm, nhiều tour hang tạm dừng. Luôn xem dự báo thời tiết và thông báo của ban quản lý trước khi đi.

Vì sao không được chạm vào thạch nhũ?

Dầu và mồ hôi trên tay bám lên bề mặt thạch nhũ, làm nước khó đọng canxit ở đó, khiến chỗ ấy có thể ngừng mọc hoặc đổi màu. Thạch nhũ mọc rất chậm, có khi hàng chục năm mới thêm một phân. Vì thế một cái chạm có thể để lại vết hỏng rất lâu.

Bị lạc trong hang động thì phải làm gì?

Nếu lạc người thân trong hang du lịch, hãy đứng yên tại chỗ trên lối đi, không đi tìm, và nhờ nhân viên hoặc khách khác gọi giúp. Đứng yên giúp người tìm dễ thấy bạn hơn. Không bao giờ rời lối đi để tìm đường tắt.