Bị lạc khi đi chơi ngoài trời: vì sao nên dừng lại, ôm một gốc cây và chờ

Khi phát hiện mình bị lạc khỏi đoàn ngoài trời, việc đúng nhất là dừng lại ngay, chọn một gốc cây hay một chỗ dễ thấy gần đó, ở yên tại chỗ và thổi còi ba tiếng liền nhau để người lớn tìm tới. Người đứng yên dễ được tìm thấy hơn rất nhiều so với người cố đi tìm đường ra, vì mỗi bước tự đi có thể đưa bạn xa hơn khỏi chỗ mọi người đang tìm.

Lời khuyên "ôm một cái cây" nghe có vẻ trẻ con, nhưng nó có lý do rất nghiêm túc, và nó đã được dạy cho học sinh ở nhiều nước từ hơn bốn mươi năm nay.

Vì sao không nên tự tìm đường ra

Khi lạc, ai cũng muốn đi ngay để về chỗ quen. Nhưng trong rừng, trên đồi cỏ cao hay giữa một khu du lịch rộng, mọi hướng trông gần giống nhau. Người ta thường nghĩ mình đi thẳng, trong khi thực tế đang đi lệch dần hoặc vòng lại. Mỗi phút đi thêm là phạm vi người tìm phải lục soát rộng thêm.

Hãy tưởng tượng thế này: bạn lạc ở điểm A. Bố mẹ và thầy cô biết bạn ở quanh A, họ sẽ quay lại đó. Nếu bạn ở yên, khoảng cách giữa bạn và họ cứ ngắn dần. Nếu bạn đi, cả hai bên cùng di chuyển, có khi đi lướt qua nhau mà không thấy.

Những người làm cứu hộ ở nhiều nước cũng kể lại một điều đáng buồn: trẻ em lạc lâu ngày đôi khi trốn khỏi chính người đi tìm, vì sợ bị mắng, sợ người lạ, hoặc nghĩ người gọi tên mình là ai đó nguy hiểm. Vì vậy điều đầu tiên cần nói với mọi đứa trẻ là: không ai giận bạn vì bị lạc cả. Mọi người chỉ muốn tìm thấy bạn.

Chương trình "ôm một cái cây"

Ở Mỹ, đầu thập niên 1980, sau khi một cậu bé chín tuổi bị lạc trong rừng ở bang California và không qua khỏi, mẹ cậu bé cùng một người làm tìm kiếm cứu nạn lập ra chương trình dạy trẻ tên là "Ôm một cái cây và sống sót". Ý tưởng rất đơn giản:

• Ôm một cái cây, hay ngồi tựa lưng vào nó, giúp bạn ở yên một chỗ. Có việc cụ thể để làm thì đỡ hoảng hơn.
• Cái cây giúp bạn bình tĩnh. Có thứ để bám, để dựa thì nỗi sợ dịu đi.
• Gốc cây là một mốc. Bạn biết mình chưa đi đâu cả.

Không nhất thiết phải là cái cây. Ở bãi biển là một tảng đá to, ở công viên là cái ghế đá, ở khu du lịch là cột đèn hay quầy bán vé. Điều quan trọng là một chỗ cố định, không ở trong hốc kín, và người đi qua có thể nhìn thấy bạn.

Bốn chữ cần nhớ: Dừng – Nghĩ – Nhìn – Làm

Người dạy kỹ năng ngoài trời thường dùng một chuỗi bốn bước. Đọc to và học thuộc nó trước chuyến đi:

1. Dừng. Ngay khi thấy không còn nhìn hay nghe thấy đoàn, dừng chân. Hít thở chậm, đếm tới mười.
2. Nghĩ. Lần cuối mình thấy mọi người là ở đâu? Mình đi bao lâu rồi? Mình có còi, có nước, có áo mưa không?
3. Nhìn. Quanh đây có chỗ nào dễ thấy hơn không, ví dụ một khoảng trống, mép đường mòn? Chỉ di chuyển vài bước tới chỗ đó nếu thật gần và an toàn. Không xuống dốc, không lại gần mép suối, mép vực.
4. Làm. Ngồi lại ở chỗ đã chọn. Thổi còi. Mặc thêm áo nếu lạnh. Chờ.

Làm sao cho người tìm thấy mình

Phát tín hiệu

• Ba tiếng còi ngắn, nghỉ một lúc, lại ba tiếng. Ba lần lặp lại của bất cứ âm thanh hay ánh sáng nào là tín hiệu cầu cứu được hiểu ở nhiều nơi trên thế giới. Còi nghe xa hơn tiếng hét và không làm bạn khản giọng.
• Đáp lại khi nghe ai gọi tên mình. Kể cả khi đó là giọng người lạ, mặc áo đồng phục kiểm lâm, cứu hộ, nhân viên khu du lịch. Họ đang tìm bạn.
• Làm cho mình dễ thấy. Áo sáng màu, áo mưa màu cam, vàng trải ra trên bụi cây hay khoảng trống gần chỗ ngồi. Nhìn từ trên cao hoặc từ xa, một mảng màu lạ giữa rừng xanh nổi bật hơn nhiều so với một người.

Giữ sức trong lúc chờ

• Uống nước mang theo từng ngụm. Không uống nước suối nếu bình còn nước.
• Ăn đồ ăn mang theo. Không ăn quả, nấm hay bất cứ thứ gì lạ mọc trong rừng, dù trông giống thứ bạn từng ăn.
• Trời mưa thì mặc áo mưa, ngồi lên balo cho khỏi ướt mông. Người ướt và có gió rất nhanh lạnh, kể cả ở Việt Nam.
• Trời tối thì càng phải ở yên. Đi trong bóng tối là cách dễ nhất để ngã, trượt chân xuống suối.

Lạc ở chỗ đông người cũng xử lý như vậy

Ở Việt Nam, trẻ em lạc bố mẹ hay xảy ra ở chợ đêm, lễ hội, bãi biển, khu vui chơi, bến xe hơn là trong rừng sâu. Nguyên tắc vẫn y hệt: đứng yên chỗ vừa lạc. Thêm mấy điều:

Nên làm	Không nên làm
Đứng yên gần chỗ vừa thấy bố mẹ lần cuối	Chạy đi tìm khắp nơi
Nhờ người mặc đồng phục: bảo vệ, nhân viên quầy vé, công an	Đi theo bất cứ ai rủ "để chú dẫn đi tìm mẹ" ra khỏi khu vực
Nếu không thấy người mặc đồng phục, nhờ một người mẹ đang dắt con nhỏ hoặc người bán hàng cố định	Ra khỏi cổng, ra đường lớn
Đọc tên mình, tên bố mẹ và số điện thoại đã thuộc	Trốn vì sợ bị mắng

Bố mẹ và người dẫn đoàn chuẩn bị gì trước chuyến đi

• Chụp một tấm ảnh con mặc đúng bộ quần áo hôm đó, lúc sáng trước khi đi. Nếu cần nhờ người tìm, tấm ảnh nói rõ hơn mọi lời tả.
• Dặn điểm hẹn. "Lạc nhau thì đứng ở cổng vào" hoặc "ở bãi đỗ xe, cạnh xe nhà mình". Chỉ cho con nhìn tận mắt chỗ đó khi vừa tới.
• Cho con thuộc số điện thoại của ít nhất một người lớn. Với em nhỏ, có thể viết số lên một vòng tay vải hoặc một tấm thẻ trong túi áo có khoá kéo.
• Mặc áo sáng màu cho trẻ ở nơi đông người và ngoài thiên nhiên.
• Đếm người ở mỗi điểm dừng. Mỗi người lớn phụ trách một nhóm nhỏ trẻ cố định, gọi tên chứ không chỉ đếm đầu.
• Nhớ số khẩn cấp: 112 là số tìm kiếm cứu nạn, 113 công an, 115 cấp cứu. Khi gọi, nói rõ nơi, giờ lạc, tuổi và quần áo của trẻ.

Thử làm: diễn tập "lạc" ở công viên

Một buổi diễn tập mười lăm phút giúp phản xạ đúng xuất hiện tự nhiên khi chuyện thật xảy ra. Làm cùng bố mẹ, ở công viên hoặc sân trường quen.

1. Bố mẹ đưa cho con một chiếc còi và giải thích tín hiệu ba tiếng.
2. Cùng nhau chọn "cây của con" hoặc ghế đá gần đó. Con chạm tay vào và nói to: "Nếu lạc, con ở đây."
3. Bố mẹ đi khuất sau một bụi cây, cách vài chục bước, trong tầm mắt người lớn khác đi cùng.
4. Con thực hiện bốn bước Dừng – Nghĩ – Nhìn – Làm, ngồi xuống cạnh cây, thổi ba tiếng còi.
5. Bố mẹ gọi tên con. Con đáp lại thật to.
6. Đổi vai: con gọi, bố mẹ đáp. Hỏi con: tiếng còi và tiếng hét, cái nào nghe rõ hơn từ xa?

Kết thúc buổi tập bằng một câu nói rõ ràng: "Nếu con lạc, bố mẹ không giận đâu. Con chỉ cần ở yên một chỗ."

Câu hỏi thường gặp

Bị lạc trong rừng thì nên làm gì đầu tiên?

Dừng lại ngay, hít thở chậm cho bình tĩnh. Sau đó chọn một gốc cây hay chỗ dễ thấy gần đó, ngồi yên, thổi còi ba tiếng và chờ người tìm. Không cố tự tìm đường ra.

Vì sao trẻ bị lạc nên ôm một cái cây?

Ôm hoặc tựa vào một cái cây giúp trẻ ở yên một chỗ, bớt hoảng sợ và có một mốc cố định. Người tìm dễ tìm thấy người đứng yên hơn người đi lang thang.

Ba tiếng còi có nghĩa là gì?

Ba tiếng còi ngắn lặp lại là tín hiệu cầu cứu được hiểu ở nhiều nơi. Còi nghe xa hơn tiếng hét và không làm mất giọng, nên mỗi trẻ đi dã ngoại nên đeo một chiếc.

Trẻ lạc ở chỗ đông người nên nhờ ai?

Ưu tiên người mặc đồng phục như bảo vệ, nhân viên quầy vé, công an. Nếu không có, nhờ một người mẹ đang dắt con nhỏ hoặc người bán hàng cố định, và không đi theo ai ra khỏi khu vực.

Số điện thoại tìm kiếm cứu nạn ở Việt Nam là gì?

Số 112 là số gọi tìm kiếm cứu nạn. Ngoài ra 113 là công an, 114 là cứu hoả và cứu nạn cứu hộ, 115 là cấp cứu y tế.