Nghề làm bằng tay
Rèn, gốm, mộc, đan lát, đúc đồng, giấy dó, dệt, sơn mài, chạm đá của người thợ Việt.
10 bài · viết cho học sinh, phụ huynh và thầy cô
Vì sao sắt nung đỏ uốn được: nguyên lý lò rèn và tôi thép cho học sinhSắt nóng 900–1.200 °C thì nguyên tử dễ trượt nên đập được mà chưa chảy. Lò rèn giữ sắt ở độ nóng ấy, tôi thép làm lưỡi cứng, ram thép làm lưỡi bớt giòn.Làm một chiếc bát gốm qua mấy bước: từ cục đất ruộng tới lúc ra lòLàm bát gốm qua tám bước: chọn đất, lọc, nhào, tạo hình, phơi mộc, trang trí, tráng men, nung. Mỗi bước chống một kẻ thù: sạn, bọt khí, nước thừa, vết nứt.Bàn xoay gốm quay thế nào và vì sao đôi tay thợ kéo được thành bátBàn xoay giúp thợ giữ tay đứng yên mà vẫn chạm đều một vòng đất. Định tâm, mở lòng, kéo thành, chỉnh tốc độ theo cỡ đồ là những bí quyết của đôi tay thợ gốm.Nghề mộc cho học sinh: cưa, bào, đục làm gì và cách đọc vân gỗThợ mộc dùng cưa để chia gỗ, bào để làm phẳng, đục để khoét mộng, và luôn tính tới thớ gỗ. Hiểu thớ, vòng năm, cách xẻ là đọc được vân trên mặt bàn nhà mình.Rổ, rá, nong, nia khác nhau thế nào: mắt đan tre và việc của từng mónNong rộng phẳng để phơi, nia đan khít để sảy gạo, rổ mắt thưa để ráo rau, rá mắt dày để vo gạo. Mỗi món đan theo đúng việc, nan tre giữ nhau không cần đinh.Kim loại chảy vào khuôn: nguyên lý đúc đồng qua chiếc trống Đông SơnĐúc đồng là nấu đồng thiếc cho chảy rồi rót vào khuôn có lõi, để nguội đông lại. Trống đồng Đông Sơn cho thấy cái khó: khuôn khô, lỗ thoát khí, bù co ngót.Giấy dó từ vỏ cây thành tờ giấy: sợi, bể xeo và tấm mành treGiấy dó làm từ vỏ trong cây dó: ngâm, nấu, giã thành bột sợi, khuấy vào bể rồi vớt bằng mành tre. Sợi dài tự bám vào nhau nên tờ giấy mỏng mà dai, bền lâu.Tấm vải ra đời thế nào: xe sợi, đưa thoi và đếm sợi dệt thổ cẩmVải dệt từ sợi dọc căng trên khung và sợi ngang luồn qua lại. Khung cửi nâng go để thoi chạy nhanh; thổ cẩm thêm bước nhặt sợi theo mẫu đếm để hoa văn nổi lên.Vì sao sơn ta khô trong chỗ ẩm: khoa học nhỏ sau bức tranh sơn màiSơn ta khô nhờ enzyme laccase dùng oxy nối các phân tử sơn, mà enzyme cần ẩm và ấm. Bức sơn mài thành hình qua nhiều lớp, mài tới đâu lớp dưới hiện ra tới đó.Đá nào tạc được tượng: thớ đá, độ cứng và tay thợ chạm Non NướcĐá tạc tượng phải đủ mềm để đục và đủ đều để không vỡ theo vết nứt ẩn. Cẩm thạch Non Nước mịn, cứng khoảng 3 Mohs; thợ đọc thớ, gõ nghe tiếng rồi bớt dần đá thừa.